Είναι επικίνδυνος ή αναγκαίος ο ΣΥΡΙΖΑ?

An unusual blog post in Greek about the suitability or otherwise of the socialist SYRIZA party for governance. I think it’s what Greece needs. Translate this badly with Google.

Το παρακάτω ακολουθέι απο μια συζήτηση με τον πατέρα μου, που λέει περίπου τα παρακάτω (συνοπτικά):

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι επικίνδυνος γιατί διακατέχεται απο αριστερές επαναστατικές ή λαικίστικες ιδέες που δεν ταιριάζουν στην εποχή μας ή δεν είναι δυνατόν να τις εφαρμόσει η Ελλάδα όταν περιβαλλόμαστε απο μια άκρως καπιταλιστική Ευρώπη που απαραίτητα μας στηρίζει. Αν βγεί λοιπόν θα κάνει κινήσεις τύπου Αντρέα ή τίποτα ή χειρότερες τυχοδιωκτικές ζημιές.

Η απάντησή μου:

Οι δυο παραμετροι που προσδιορίζουν την κίνηση της Ελλάδας ειναι το πρωτογενές έλλειμα/πλεόνασμα, αν δηλαδή μπορούμε να ζήσουμε τον εαυτό μας, και οι προσδοκίες των Ελλήνων για το πώς θέλουν και φαντάζονται τη χώρα αυτή και το μέλλον.

Οσον αφορα το πρωτογενές έλλειμα:

Όλη τη σύγχρονη περίοδο το Ελληνικό κράτος δε μπορούσε να συλλέξει αρκετά χρήματα για τα έξοδα του και κάλυπτε το κενό με κάποιου είδους πληθωρισμό: Έκδοση χρημάτων, υποτίμηση της δραχμής, ή δανεισμό (έκδοση ομολόγων) χωρίς να υπάρχει πρόθεση ή προοπτική αυτο το “χρέος” να επιστραφεί ποτέ. Έτσι κάνει και η Αμερική. Τα ομόλογα των χωρών κατα κανόνα ανακυκλώνονται και αυξάνονται αενάως. Οι πρώτες δυο μέθοδοι έκλεισαν με το ευρώ, και τα ομόλογα δούλευαν μέχρι το 2008 οπότε τα χτύπησαν οι επενδυτές και τα επιτόκια εκτινάχτηκαν.

Αυτό ανάγκασε την Ελλάδα ή να κάνει άμεσες περικοπές ή να δεχτεί χρήματα απο κάπου για να ζήσει. Η πολιτική επιλογή είναι τι απ’ αυτά κάνεις και τι όρους δέχεσαι.

Η πολιτική που ακολουθήθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια είναι να δεχτούμε τεράστια δάνεια (πάνω απο εκατό δισ.) απο την ΕΕ και το ΔΝΤ απ’ τα οποία το μέγιστο μέρος αποδιδεται σε ευρωπαικές τράπεζες ώστε να μήν πτωχεύσουν ή κουρέψουν και για να πλουτίζουν οι επενδυτές που πόνταραν στα υπερτιμημένα Ελληνικά επιτόκια (πήραν δηλαδή ρίσκο υπολογίζοντας οτι η τρόικα θα μαζέψει τα λεφτά και θα τους πληρώσει, όπως έγινε). Μικρό μέρος των ευρωπαικών χρημάτων καλύπτει/κάλυπτε τρέχοντα έξοδα ώστε η Ελλάδα να κάνει περικοπές προοδευτικά και όχι αμέσως, αλλά η ιδεολογία λιτότητας έκανε αυτές τις περικοπές πιο οδυνηρές απ ότι θα μπορούσαν να είναι.

Δε συμφωνώ λοιπόν οτι η ΕΕ και το ΔΝΤ “μας στηρίζουν”. Στηρίζουν το ευρωπαικό τραπεζικό σύστημα και το επενδυτικό κεφάλαιο κυρίως. Δυστυχώς οι Ευρωπάιοι πολίτες δεν το ξέρουν αυτο και νομίζουν ότι καίμε δεκάδες ή εκατοντάδες δισ σε διογκωμένο δημόσιο τομέα και άλλα στερεότυπα.

Το πρωτογενές έλλειμα της Ελλάδας (τρέχοντα, μη υπολογίζοντας τα επιτόκια) ήταν προ κρίσης περίπου -10 δις, απο τα οποία +5 δεχόμαστε ήδη σαν επιδόματα απο ΕΕ. Μικρό ποσό μπροστα στα πάνω απο 100 δις που διακινήθηκαν με τα διάφορα bailout. Πρόσφατα χάρις στις περικοπές το πρωτογενές ισοζύγιο έφτασε στο μηδέν, δηλαδή θεωρητικά είμαστε αυτοδύναμοι.

Η πολιτική που θα έπρεπε να ακολουθηθεί απο το 2008, αν ο Γιωργάκης είχε ηθική ή αρχίδια, ήταν να δηλώσουμε πτώχευση αμέσως και να ζητήσουμε ελεημοσύνη, όχι δάνειο, απο την ΕΕ (και οπωσδήποτε όχι απο το ΔΝΤ άσχετα αν η κυρία Lagarde είναι όμορφη). Ίσως οι εύρωπαίοι νά ήταν πιο συμπαθείς σ’ αυτή την εξήγηση και να καναν τα 5 δις που δίναν 10. ίσως και όχι και να έπρεπε να γίνουν άμεσες περικοπές και εισπράξεις φόρων μέσα σε μήνες. Οι άνθρωποι όμως αντιδρούν διαφορετικά όταν πρέπει να κάνουν οικονομίες ή εισφορές για να ζήσουν απ οτι όταν επιβάλλεται απ έξω έλεγχος για να διασφαλιστούν οι επενδύεις τρίτων. Πιστεύω δηλαδή οτι θα είχαμε ηρωική συμμετοχή και όχι γενικευμένη αντίσταση στην κοινωνία.

Η δε ηθική μιας πτώχευσης είναι ως εξής. Όπως είπαμε τα κρατικά ομόλογα σχεδόν ποτέ δεν εξοφλούνται ως σύνολο. Η Αμερική ή η Γαλλία ούτε έχουν πρόθεση ούτε μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο. Οπότε δεν υπάρχει θέμα “Έλληνες, επιστρέψτε αυτά που φάγατε” εκτός άν μιλάμε γιά σπατάλες της τάξης των 10-20 δισ της περιόδου των Ολυμπιακών. Δεν επιστρέφεται όμως ούτε υπήρχε περίπτωση ή αξίωση να επιστραφούν ποτέ τα περίπου 350 δις πού είναι τα συσσωρευμένα ομόλογα.

Ευθύνες φέρουν οι Ελληνικές κυβερνήσεις (ΠΑΣΟΚ κυρίως, αλλά νομίζω οτι και η ΝΔ το ίδιο θα έκανε) που μπήκαν στο ευρώ με την υπόσχεση ισοσκελισμένου προυπολογισμού, δηλαδή όχι πια ομόλογα, ξέροντας οτι δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο. Την ίδια ευθύνη φέρουν όμως και οι άλλες Ευρωπαικές χώρες γιατί στηρίχτηκαν σ’ αυτή τι φαντασίωση, και κυρίως η Γερμανία, ο Trichet (πρώην πρόεδρος της ECB) και η Merkel που προσπαθούν να την επιβάλλουν. Σωστή στάση για τους τελευταιους θα ήταν να βρεθεί Ευρωπαικός τρόπος έκδοσης ομολόγων και στήριξης του τραπεζικού συστήματος όπως οδεύουν τώρα οι Hollande και Draghi μετά όμως τον παραδειγματισμό της Ελλάδας.

Και μια λεπτομέρεια. Είναι λάθος η ιδεοληψία οτι έχουμε “επαχθές” χρέος ή το “δε χρωστάω δεν πληρώνω” δηλαδή οτι για το χρέος φταίνε άλλοι. Η αλήθεια είναι οτι η διαρκής έκδοση ομολόγων ήταν μια πραγματικότητα που άλλαξε, δε συμμορφωθήκαμε με την αλλαγή της, και μας χτύπησε ιδιαίτερα σκληρά το διεθνες κεφάλαιο γιατι βρεθήκαμε οι πιο εκτεθειμένοι. Θα πρέπει να αποφεύγεται η λέξη “χρέος”, που στις Γερμανικές γλώσσες ταυτίζεται με την “ενοχή” και φέρνει την ανάλογη φόρτιση, και να μιλαμε για τον όγκο των Ελληνικών ομολόγων.

Όσον αφορά το μέλλον και τις προσδοκίες των Ελλήνων:

Σε μεσοπρόθεσμο πλαίσιο οι δομικές αλλαγές που θα έπρεπε να ακολουθηθούν για ανόρθωση της Ελλάδας είναι αντιθετες μ’ αυτές που ακολουθήθηκαν. Δημόσιες και όχι ιδιωτικές υπηρεσίες, πρόνοια με βασικά κριτήρια επιβίωσης, έλεγχος και όχι απελευθέρωση τιμών, κλπ. Πίσω δηλαδή στο ’80. Με φθηνά και παλιά πλοία, λιγότερα αυτοκίνητα, και καθόλου ή ελάχιστα iPhone. Ακριβές φωτογραφικές μηχανές αλλά φθηνές ντομάτες. Δε νομίζω οτι αυτό θα αρέσει σε κανένα εκτός απ τους γέρους, ιδιαίτερα αφού οι Έλληνες προσδοκούν ιδιαίτερα στο δυτικό πρότυπο κατανάλωσης. Παίξαμε και χάσαμε όμως και πρέπει να υπάρξει κάποιο αντίτιμο.

Το να εφαρμόσει κανείς σοσιαλιστική πολιτική, και ιδιαίτερα να το ξεκινήσει αυτό τώρα και όχι όπως έπρεπε στην αρχή της κρίσης, δεν είναι απλό ούτε κάτι τεχνοκρατικό και ουδέτερο. Αν κανείς φέρνει γενικά και αδέξια σοσιαλισμό μπορεί απλά να μειώσει κι άλλο την οικονομική δραστηριότητα χωρίς όφελος. Αυτό που πρέπει να γίνει, και είναι περίπλοκο, είναι να μπεί το κράτος στην παροχή βασικών υπηρεσιών με κοινωνικά και όχι οικονομικά κριτήρια έτσι ωστε να μπορεί κανείς με 500 ευρώ να ζει. Παράλληλα το κράτος οφείλει να αφήσει τους ιδιώτες να καλύπτουν ανάγκες πάνω απο αυτή τη βάση, ή να βρούν νέες ευκαιρίες και τρόπους ανάπτυξης που ταιριάζουν σε μια φτωχή οικονομία. Παραδείγματα:

  • Θα ‘πρεπε να υπάρχουν ελεύθεροι χώροι και παγκάκια ώστε όλλοι να μπορούν να κοινωνικοποιούνται χωρίς να πληρώνουν καφενεία. Αν φτιαχτούν και αμέσως γεμίσουν άστεγους, υπέροχα! Αυτό σημαίνει οτι ήταν αναγκαία.
  • Γιατί έχουμε τρείς κερδοσκοπικές εταιρείες τηλεφωνίας? Θα ‘πρεπε ο ΟΤΕ να παρέχει πολύ φθηνές συνδέσεις, ίσως μέτριας ποιότητας, σαν μια κοινωνική βάση. Παρόμοια αντίληψη χρειάζεται και στις ματακινήσεις.
  • Τα μεγάλα super market όταν θέλουν να πετύχουν χαμηλές τιμές το καταφέρνουν με τη διαπραγμάτευση. Γιατί όχι και το κράτος? Αξίζει τον κόπο να δημιουργηθεί κοινωνικό κύκλωμα διακίνησης βασικών προιόντων.
  • Και ένα παράδειγμα αυτόνομης ανάπτυξης: Η Kenya έχει αναπτύξει ένα σύστημα πληρωμών μέσω κινητού τηλεφώνου χωρίς να ανακατέψει διεθνείς τράπεζες, πιστωτικές κάρτες κλπ. Κι εδώ χρειάζονται λύσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες και τα μέτρα της Ελλάδας.

Συμφωνώ δηλαδή οτι η Ελλάδα ή κάθε χώρα σε παρόμοια ατυχή κατάσταση πρέπει να πετύχει “εσωτερική υποτίμηση”, ένας ευφημισμός που σημαίνει οτι οι τιμές των ειδών και των υπηρεσιών πρέπει να γίνουν πιο χαμηλές. Διαφωνώ όμως για το πώς γίνεται αυτό. Ο νεοφιλελευθερισμός λέει οτι πετυχαίνεται με μείωση των μισθών και έτσι της ζήτησης, αλλά αυτό δε δουλεύει. Ο κόσμος που δεν βγαίνει απο χρήματα έχει ήδη μειώσει την κατανάλωσή του στην απαραίτητη κι έτσι δε συμφέρει τους εμπόρους να ρίξουν τις τιμές. Πρέπει λοιπόν με κοινωνικά κίνητρα να αυξηθεί η προσφορά σε πολύ χαμηλή τιμή ώστε να καλύπτονται βασικές ανάγκες και ο ανταγωνισμός να τραφήξει κάτω τις τιμές μη πολυτελείας.

Κατά τη γνώμη μου λοιπόν η διόρθωση του να πάμε μερικά βήματα πίσω σε μια πιο δημόσια και σοσιαλιστική οικονομική διαχείριση έτσι ωστε να σταθούμε στα πόδια μας και να πάμε ξανα μπροστά είναι προτιμότερη απο τη νεοφιλελεύθερη πολιτική που μας επιβάλλεται. Στις βασικές υπηρεσίες μια δημόσια διαχείριση είναι πιο αποδοτική (ποσότητα προς κόστος) απο μια ιδιωτική. Η ιδιωτικοποίηση προσφέρει πιο ωραία ποιότητα ή ποικιλία αγαθών αλλά είνα συνολικά πιο ακριβή. Τώρα λοιπόν που η Ελλάδα πτώχευσε αντέχει μια αριστερή οικονομική διαχείριση και οχι το νεοφιλελευθερισμό. Θα μπορούμε να ξαναπάρουμε απο το δευτερο αργότερα.

Προκειμένου να μπορεί ή χώρα να ζήσει τον εαυτό της μέσα στο ευρώ πρέπει οι κάθε είδους ελεύθεροι επαγγελματίες ή επιχειρηματίες να πληρώνουν τους φόρους που τους αναλογούν, και γι αυτό η κυβέρνηση πρέπει να τους πείσει και να τους αναγκάσει. Αν οι φόροι συλλέγονταν, θα ήταν και τα ποσά πιο ελαφρά απ όσα καλούνται να πληρώσουν οι μισθωτοί τώρα.

Στο απώτερο μέλλον τώρα για το τι να κάνει η Ελλάδα για να είναι μια ανθηρή και όχι μια τίμια αλλά φτωχή χώρα, εξαρτάται απο το τι μυαλά έχει η νέα γενιά. Η γενιά των παιδιών μας δηλαδή. Παραδοσιακά στην Ελλάδα υπήρχε και εκφράζονταν σωστά το πνεύμα του εμπορίου και των ξένιων ή γενικά προσωπικών υπηρεσιών. Ουδέποτε υπήρξε ούτε δομήθηκε σωστά η ιδέα της καπιταλιστικής επένδυσης, ουτε με το βιομηχανικό, ούτε με τον πληροφορικό, ούτε με χρηματιστικό χαρακτήρα. Είμαστε δηλαδή καταφανώς μια μικρασιατική/μεσανατολίτικη χώρα (χώρα του Λεβάντε) και όχι μια διαφωτισμένη Ευρωπαική όπως παριστάνουμε.

Τι θέλει απ αυτά η νέα γενιά? Δεν ξέρω. Να τη ρωτήσουμε. Φαντάζομαι όμως οτι θέλει να κινηθεί πρώτα μέσα στο ιστορικό Λεβαντίνικο πνεύμα και ίσως αργότερα, σε μικρό επίπεδο και σιγά σιγά να κάνει κινήσεις δημιουργίας πληροφορικόυ ή άλλου μοντέρνου κεφαλαίου. Νομίζω οτι πνευματική καλλιέργεια, διασυνδέσεις/φήμη και διάκριση στην κλίμακα του ενός ή της μικρής επιχείρησης μας παν περισσότερο απο εκβιομηχάνιση τύπου Κορέας.

Μέχρι τώρα δεν ανέφερα κατ’ όνομα το ΣΥΡΙΖΑ ή τον Τσίπρα, αλλά απο τα παραπάνω πιστεύω οτι βλέπετε οτι κατα τη γνώμη μου οι πολιτικές που πρέπει να παρθούν είναι λίγο πολύ οι ίδιες μ’ αυτές του ΣΥΡΙΖΑ. Τον βρίσκω λοιπόν αναγκαίο και όχι επικίνδυνο καθαρά λόγω προγράμματος. Για τον Τσίπρα δεν έχω καμία άποψη.

Βρίσκω πιθανό, όπως λες, αν βγεί ο ΣΥΡΙΖΑ να κάνει κάποιες αβανταδόρικες κινήσεις “αλλαγής τύπου Αντρέα”. Καλό αυτό. Η πρώτη και ίσως η δεύτερη τετραετία του ΠΑΣΟΚ ήταν πολύ ωφέλιμες για την Ελλάδα, και αυτή η ανανέωση πρέπει να γίνεται συχνότερα παρά να κωλύεται. Αν αργότερα δημιουργηθεί ένα νέο βόλεμα αυτό δε νομιζω οτι είναι πρόβλημα που πρέπει να μας απασχολεί απο τώρα. Επίσης βρίσκω άκομψο να θεωρείται εξτρεμιστής ή αντιδημοκρατικός ο ΣΥΡΙΖΑ όταν πλησιάζει να είναι δευτερό κόμμα ή Χρυσή Αυγή.

Για την Ευρώπη μιά νίκη του ΣΥΡΙΖΑ στις προηγούμενες εκλογές θα έφερνε άρνηση της πολιτικής Trichet-Merkel (και μάλλον θα έκαιγε την τελευταία πολιτικά) κανοντας την πολιτική Hollande-Draghi, που όπως είπαμε είναι η σωστή, κυρίαρχη. Καλό λοιπόν και κάτι πού σίγουρά μπορεί και πρέπει να προβάλλει ο ΣΥΡΙΖΑ στήν Ευρώπη. Οι ευρωπάιοι πολίτες θα έπρεπε να μας ευχαριστήσουν και όχι να μας μισούν αν η Ελλάδα κινούνταν έτσι, όπως εμείς βλέπουμε με θαυμασμό την Ισλανδία για την πολιτική που ακολούθησε απέναντι στις τράπεζες.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s